De Najade

De ‘Najade’ is één van onze eerste ‘vernieuwde’ vletten, gebouwd door sloepen- vletten- en jollen-bouwer Piet Bouhuys uit Durgerdam. Ze is gebouwd van mahonie, en is met haar smalle, ranke gangen en verfijnde afwerking een sierlijke verschijning op het water. Wel is ze altijd het zorgenkindje van de vloot geweest. Haar zwaardkast begon al vrij snel te lekken, waarna besloten werd om de hele zwaardkast te verwijderen en de sleuf voor het zwaard met een plank dicht te schroeven. Voortaan werd er met een lichte stalen kiel gevaren. De nieuwe tuigage die voor de Najade werd besteld, bleek wat te groot voor de jonge meisjes-leden die met haar voeren. Daarom werd er een flink stuk van het zeil afgesneden, waarna de hele tuigage naar haar zusterschip, de ‘Bruinvis’ werd doorgeschoven. De Najade kreeg een heel klein tuig, wat wij nu alleen gebruiken voor onze ‘mini’s’ (kinderen van 8 tot 11 jaar). We weten niet zeker of er een verband is met het verwijderen van de zwaardkast, of dat er een minder goede kwaliteit hout is gebruikt voor de spanten en gangen, maar na tien jaar gebruik waren alle spanten gebroken en waren de scheuren in de gangen zo breed dat ze niet meer dicht gekit konden worden. Het schip was technisch afgeschreven en kon niet meer varen. Een grote renovatie was nodig.

Klaas van Haeringen was toen Juniorenstaf en is met Piet Bouhuys gaan praten. Het scheepje laten repareren bleek veel te duur en de enige mogelijkheid was om de reparatie zelf uit te voeren. Over hoe je dat moest leren was Piet heel duidelijk: ‘boten bouwen leer je niet uit een boek, dat moet je gewoon doen’. Inmiddels waren er wat wijzigingen in de stafbezetting geweest en Klaas stapte over naar de Seniorenstaf. Zelf begon ik toen net als Juniorenstaf. Omdat behalve de Najade ook een tweede boot onbruikbaar geworden was door gebroken spanten en gescheurde gangen, werd het tijd om iets te gaan doen. Na wat mondelinge instructie van Klaas heb ik een buigzame houtsoort gekocht (essen) en bij een oude tagrijn in Amsterdam koperen klinknagels (“Klinknagels? Die verkopen we niet! U bedoelt BOOTSPIJKERS!”) gehaald. Het idee was om zusterspanten naast de gebroken spanten te maken, en daarna de scheuren in de gangen te repareren door ze uit te frezen en er houten latten in te lijmen. Een succes was het niet: Waarschijnlijk hebben we de spanten niet lang genoeg gewaterd, waardoor ze van binnen niet nat en dus niet heet genoeg werden. We hadden de stoompijp vanwege brandgevaar opgesteld in de loods, en de vlet 10 meter verderop in het ruim neergelegd. Daardoor (en omdat we te veel treuzelden bij de uitvoering) was het hout al te koud als we begonnen met buigen, en kregen we geen enkel spant ongebroken en aansluitend in het schip.

Na een paar dagen proberen, moesten we erkennen dat het niet ging lukken en hebben we de Najade weer terug moeten schuiven in de loods. Een jaar later ontdekten we weer gescheurde spanten in twee schepen. Omdat het ledental weer wat aan het groeien was, hadden we die schepen keihard nodig, dus moest er echt iets gebeuren. Klaas bood aan om te helpen en in de Kerstvakantie hebben we een nieuwe poging gewaagd. Nu hebben we het hout langdurig laten wateren, de stoompijp naast de te repareren vletten geplaatst en na een uur stomen het hout direct in de vorm in het schip gebogen. Na een paar breuken kregen we de slag te pakken en in twee weken tijd hebben we twee schepen van nieuwe spanten voorzien en afgeklonken. Het volgende vaarseizoen was gered.

In de jaren die volgden zijn vrijwel alle schepen onder handen genomen, eerst met nieuwe spanten, en later is Klaas verdergegaan met nieuwe gangen, spiegel, doften etc. Alleen de Najade bleef al die jaren in de loods liggen. Om de kennis van scheepsrestauratie binnen de club te behouden, werden ook Junioren betrokken bij het buigen en klinken. Voor ons was dit heel normaal en een noodzaak om de vloot in stand te houden, maar bij de behoudsorganisaties waar vooral oudere mannen rondlopen vond men dit heel bijzonder. Zelfs zo bijzonder dat we een uitnodiging kregen om met de club naar het Nautisch festival van Brest te komen om te laten zien hoe wij met onze jeugdleden traditionele schepen op traditionele wijze onderhouden. In Brest is een vlet met veel bekijks van nieuwe spanten voorzien en na vier dagen werken feestelijk te water gelaten, waarna een ererondje tussen de grote drie- en viermast zeilschepen kon worden gevaren.

Blijkbaar kon de organisatie van het Maritiem Festival in Brest het lawaai en de stoomwolken toch wel waarderen, want in 2012 kregen we opnieuw een uitnodiging voor het “Fête Maritime”.Omdat we geen vletten met slechte spanten meer hadden, is besloten de Najade mee te nemen naar Frankrijk en daar onze kunsten met het vervangen van gangen te laten zien. Dat was wel een gok, want Klaas had inmiddels de club verlaten en alleen hij had ervaring met het hele proces. Bovendien is het vervangen van een gang niet het teamspel wat het buigen van spanten is. Het werk moet precies gedaan worden en ervaring met zagen en schaven is noodzakelijk. Rodger en ik werden gevraagd om de leden en stafleden te begeleiden bij het werk. Door de jaren heen was toch wat kennis en ervaring met houtbewerking verloren gegaan, en de eerste dagen hebben we de jeugdleden vooral laten oefenen met meten, zagen en schaven, terwijl we de stafleden hielpen om de eerste te vervangen gang uit het schip te halen. Bij het overtrekken van de oude gang op het nieuwe hout ontdekten we een probleem: de dikte van het hout was gekocht op basis van meetgegevens van de andere vletten, maar de Najade heeft dunne en smalle gangen, net wat dunner dan die van de andere schepen. Het hout was dus te dik en we hadden geen vandiktebank om het dunner te schaven. Bovendien stonden we op een festival waar we wilden laten zien hoe een gang vervangen moest worden. We hebben daarom de landen wat verder ingeschaafd zodat de dikte ter hoogte van het land weer klopte. Daardoor kregen we de nieuwe gang op zijn plek. Visueel zag het er goed uit, maar we wisten dat het niet klopte en de aansluiting tussen de gangen niet goed kon zijn. Twee gangen hebben we zo vervangen en een derde gang hebben we uitgezaagd. Onze eer was gered, maar de Najade nog niet. Weer verdween ze half af in de loods.

In 2015 was de groep weer aan het groeien, en voor de zomerkampen van Junioren en Mini’s waren alle vletten nodig. Na de aanschaf van de Zalmschouw ”t Dampend Hert’ zijn diverse oud-stafleden waaronder Klaas en ikzelf weer teruggekeerd bij de groep. Samen met stafleden, jeugdleden en ouders hebben we de te dikke gangen weer verwijderd, ze naar de juiste dikte terug geschaafd in de vlak- vandiktebank en ook de andere gescheurde gangen zijn vervangen. Daarna zijn alle spanten in één weekend vervangen en konden alle klinknagels afgeklonken worden. Omdat het schip als zwaardboot gebouwd is, hebben we de zwaardkast teruggeplaatst, maar nu volledig in de epoxy en vastgezet met een dikke laag kit zodat lekkages voorlopig niet zullen voorkomen. Vlak voor de zomerkampen was de Najade eindelijk weer vaarklaar, na 25 jaar in de loods gelegen te hebben.

Door: Bart Groen